{"id":2234,"date":"2020-02-18T23:27:33","date_gmt":"2020-02-18T22:27:33","guid":{"rendered":"https:\/\/utsyn.komhit.com\/?p=2234"},"modified":"2026-11-02T16:39:03","modified_gmt":"2026-11-02T16:39:03","slug":"forsvarsplanlegging-for-fortida","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/utsyn2.komhit.com\/index.php\/2020\/02\/18\/forsvarsplanlegging-for-fortida\/","title":{"rendered":"Forsvarsplanlegging for fortida"},"content":{"rendered":"

Terje Bru\u00f8ygard si tiln\u00e6rming leiar til retrospektiv planlegging.<\/strong><\/p>\n

Av: Orlogskaptein Tor Ivar Str\u00f8mmen, phd stipendiat ved Forsvarets h\u00f8gskule\/Sj\u00f8krigsskulen<\/em><\/p>\n

Ein kommentar til Terje Bru\u00f8ygard sin kronikk Debatten om Forsvaret m\u00e5 f\u00f8res i et strategisk rammeverk<\/a>, publisert 3. februar 2020.<\/em><\/p>\n

Bru\u00f8ygard sin kronikk er god og viktig, og bidreg kl\u00e5rt til ei betre forst\u00e5ing for Noreg si forsvarstrong. Diverre har artikkelen ogs\u00e5 nokre vesentlege svake sider \u2013 og den viktigaste er Bru\u00f8ygard si ytring om relasjonen mellom strategi og forsvarsplanlegging. Tiln\u00e6rminga hans leiar ikkje utan vidare til god forsvarsplanlegging, men kan like gjerne leie til retrospektiv planlegging \u2013 alts\u00e5 \u00e5 planlegge for f\u00f8rre krig.<\/p>\n

I artikkelen hevdar Bru\u00f8ygard at arbeidet med ny langtidsplan byrjar i feil ende. Han skriv at all debatt om Forsvaret m\u00e5 starte med ein overordna tryggleiksstrategi, alts\u00e5 ein strategi som inneheld staten sine overordna m\u00e5lsetjingar og korleis dei samla maktmidlar er tenkt brukt for oppn\u00e5 dette. Ei slik tiln\u00e6rming er god og riktig p\u00e5 sume m\u00e5tar, men berre dersom ein har god forst\u00e5ing av kva strategi er og ikkje er. Slik Bru\u00f8ygard skildrar relasjonen mellom strategi og forsvarsplanlegging, s\u00e5 blir hans strategiomgrep relativt statisk, noko strategi ikkje er. Det er eigentleg berre ein grunnregel i strategi, og dimed i forsvarsplanlegging – strategi er ikkje line\u00e6r og statisk. Ein har alltid ein tenkande, reagerande og agerande motstandar. Den i augneblikket logisk beste l\u00f8ysinga er difor ikkje alltid, og oftast ikkje i det heile, den faktisk beste l\u00f8ysinga. Strategi er dynamisk. I strategien kan difor ikkje ein r\u00f8yndom eller eit sett med handlingar og hendingar halde fram p\u00e5 ubestemt tid. Dette tilh\u00f8vet gjelder uansett om ein snakkar om overordna tryggleiksstrategi, eller om ein snakkar om milit\u00e6rstrategi.<\/p>\n

Strategi er r\u00f8ynleg ei systematisk tiln\u00e6rming for \u00e5 handtere endring. Ein nyttar strategi for \u00e5 kontrollere endring, b\u00e5de den ein ynskjer og den ein ynskjer \u00e5 hindre. I kort er strategi bruk av tilgjengelege midlar for \u00e5 sikre ynskja sluttsituasjonar. Utvikling av strategi kan difor skildrast som ei rekkje sp\u00f8rsm\u00e5l som b\u00f8r svarast p\u00e5 i rekkjefylgje, men som byrjar og sluttar med same sp\u00f8rsm\u00e5l: Kva ynskjer me \u00e5 oppn\u00e5 og kvifor ynskjer med det? Strategi er alts\u00e5 ein kontinuerleg og dynamisk runddans og ein balansegang mellom \u00e5 svare p\u00e5 notida sine r\u00f8yndomar og m\u00e5l (det eksisterande tryggingspolitiske milj\u00f8et) og \u00e5 planlegge for framtida sine alternative moglegheiter. I sum betyr dette at det \u00e5 legge ein bestemt strategi til grunn for korleis milit\u00e6rmakta skal bidra til politiske m\u00e5l vil leie til at Forsvaret me til ei kvar tid har vil vere i utakt med faktisk forsvarstrong. Ein f\u00e5r d\u00e5 ei retrospektiv forsvarsplanlegging \u2013 ein planlegg utifr\u00e5 ein strategi som var gyldig berre n\u00e5r avgjerslene vart treft.<\/p>\n

Styrkestrukturar<\/h3>\n

Samstundes, sj\u00f8lv om ei slik direkte kopling mellom strategi og forsvarsplanlegging som Bru\u00f8ygard gjer er uheldig, s\u00e5 er det likevel viktige relasjonar mellom strategi og styrkestrukturar, i samtid og i forsvarsplanlegging. For det f\u00f8rste, i v\u00e5r samtid og den n\u00e6re framtida utgjer eksisterande styrkestruktur dei fysiske maktmiddel ein har tilgjengeleg for \u00e5 n\u00e5 milit\u00e6rstrategiske m\u00e5l, som igjen skal underst\u00f8tte dei politisk-strategiske m\u00e5la. V\u00e5r strategi no og den n\u00e6re framtid, m\u00e5 alts\u00e5 byggje p\u00e5 og utnytte eksisterande struktur. Om ikkje er strategien utan rot i r\u00f8yndomen. For det andre, med di ein styrkestruktur tek tid \u00e5 byggje opp og er kostesamt \u00e5 halde ved like, s\u00e5 er forventa trong for milit\u00e6rmakt i framtida ein anna viktig relasjon mellom styrkestrukturen og strategien. Dette kjem eg attende til. Eit tredje, og meir diffust aspekt, er relasjonen mellom eksistensen av ein struktur og dei strategiske opsjonar denne skaper, men som den ikkje var planlagt for. Ein fjerde dimensjon, som allereie omtalt i innleiinga, er at val av strategi og struktur ogs\u00e5 vil resultere i mottrekk som gjere strukturvala mindre relevant eller endrar strategien sine f\u00f8resetnader. Denne evige kringdansen av trekk og mottrekk gjer at strategi alltid er dynamisk og i kontinuerleg endring.<\/p>\n

Planlegging av styrkestrukturar, inklusive evner og kapasitetar, m\u00e5 difor delast i to, strategiske val og strukturval, og b\u00e5e delane er like viktige. Dei strategiske vala handlar om \u00e5 identifisera nasjonale interesser, nasjonale m\u00e5l, den overordna tryggingspolitiske strategien. Alts\u00e5 dei aspekta Bru\u00f8ygard legg vekt p\u00e5. Desse vala inkluderer dei tradisjonelle maktinstrumenta (politiske, \u00f8konomiske og milit\u00e6re), men ogs\u00e5 meir abstrakte p\u00e5verkingsfaktorar som kultur og informasjon. Ein m\u00e5 alts\u00e5 p\u00e5 den eine sida vurdere faktorar som noverande og framtidig tryggleiksmilj\u00f8 gjennom \u00e5 sj\u00e5 p\u00e5 trugslar, utfordringar, s\u00e5rbare sider og moglegheitsrom. P\u00e5 den andre sida m\u00e5 ein sj\u00e5 p\u00e5 faktorar som midlar og p\u00e5verknadskrefter. Dette kan vere rolla til og st\u00f8tta fr\u00e5 allierte og venlege nasjonar, avgrensingar og moglegheiter internasjonale institusjonar gir, og effekten av ulike ikkje-statlege akt\u00f8rar i tryggingsdomenet. Samstundes m\u00e5 ein erkjenne at ressursavgrensingar og teknologi er kritiske faktor som b\u00e5de formar, avleiar og driv fram utviklinga av strategi. F\u00f8lgjeleg, i utforminga av styrkestrukturar speler b\u00e5de den milit\u00e6re strategien, budsjettstoda, samt eksisterande og ynskja milit\u00e6re evner inn p\u00e5 valet av storleik, samansetning og utrusting av styrkane. Likeins vil operasjonelle og dels taktiske utfordringar, gjennom dei konsept ein vel for \u00e5 handtere dei, forme og p\u00e5verke strategi og styrkestruktur.<\/p>\n

N\u00e5r ein ser p\u00e5 eksisterande struktur oppimot ynskja struktur, s\u00e5 vil ein avdekke eit gap som ein m\u00e5 fylle. N\u00e5r desse gapa blir helde opp mot avgrensa ressurstilgang, s\u00e5 kan me identifisere manglar, manglar i eksisterande struktur og ikkje minst manglar som avgrensa investeringsmidlar vil skape i framtida. P\u00e5 den bakgrunn kan ein evaluere og adressere manglar for s\u00e5 \u00e5 redusere risikoar og negativ p\u00e5verknad p\u00e5 valt strategi.<\/p>\n

Sakte endring, dynamisk strategi<\/h3>\n

Ein ser d\u00e5 at strategi er dynamisk ikkje berre grunna at ein alltid har med ein tenkande og agerande motstandar \u00e5 gjere, samt grunna konstant endring i m\u00e5lbilete, men ogs\u00e5 d\u00e5 gapa mellom kva ein identifiserer av trong og faktisk ressurstilgang f\u00f8rer til manglar som endrar f\u00f8resetnadane for at ein valt strategi er god, tenleg, eller i det heile mogleg. F\u00f8lgjeleg, s\u00e5 m\u00e5 ein strategi alltid vurderast, revurderast og endrast. Strategisk planlegging og forsvarsplanlegging, og jamvel gjennomf\u00f8ring av planverk, er difor ein kontinuerleg prosess som aldri korkje kan stoppe opp eller finne eit fasitsvar.<\/p>\n

Difor er Bru\u00f8ygard si relativt einsidige tiln\u00e6rming til strategi og forsvarsplanlegging farleg. Ei slik tiln\u00e6rming tek rett og slett ikkje innover seg at r\u00f8yndomen er dynamisk. Styrkestrukturar, lokalisering og konsept samspelar kontinuerleg med strategien og bygger gjensidig p\u00e5 kvarandre. Difor kan me ikkje bruke korkje overordna tryggleiksstrategi eller milit\u00e6rstrategi som det einaste, og kanskje heller ikkje det viktigaste, utgangspunktet for planlegginga av framtida sitt forsvar. Dette rett og slett i erkjenning av at ein d\u00e5 alltid vil planlegge framtida p\u00e5 eit retrospektivt grunnlag. Ei planlegging p\u00e5 eit retrospektivt grunnlag er hovud\u00e5rsaka til p\u00e5standen \u00abom at ein alltid planlegg for f\u00f8rre krig\u00bb, alts\u00e5 hovud\u00e5rsaka til at ein ofte vil m\u00f8te ein ny r\u00f8yndom med fortida sine l\u00f8ysingar og dimed ha store utfordringar med \u00e5 justere seg og handtere r\u00f8yndomen n\u00e5r den eingong m\u00e5tte openberre seg.<\/p>\n

Forsvarsplanlegging b\u00f8r heller ta utgangspunkt i ei erkjenning av endringane me ser i tryggleiksituasjonen er lite anna enn ein manifestasjon av ein st\u00f8rre heilskap, alts\u00e5 dei underliggande, men definerande, sanningane som endrar seg lite med tida. Slike endringar er ein diskr\u00e9 og stille historie, som nesten ikkje kan sj\u00e5ast korkje av observat\u00f8rar eller deltakarar. Det er menneskja sin relasjon til milj\u00f8et som er det \u00f8vste temporale niv\u00e5 i v\u00e5r historie og i v\u00e5r framtid. Ein relasjon som endrast sv\u00e6rt sakte. Ei historie av konstant repetisjon og stadig tilbakevendande syklusar, men som samstundes er formativ for dei kollektive skjebnane og generelle trendane. Ogs\u00e5 disse endrar seg sakte, men med ei sanseleg rytme. Det er her me finn dei \u00f8konomiske systema, handelsruter, statar, samfunn, sivilisasjonar og teknologi. Samla p\u00e5verkar og skaper dette niv\u00e5et konfliktar, krigar og krigf\u00f8ring. Det er f\u00f8rst p\u00e5 eit tredje temporalt niv\u00e5 at me finn strategien, tryggingspolitikken og hendingar. Eit niv\u00e5 som er lite anna enn korte, raske og nerv\u00f8se svingingar, men ogs\u00e5 det niv\u00e5et som meir enn noko fangar og begeistrar oss.<\/p>\n

Strategisk tenking i kontekst<\/h3>\n

Diverre er det som fangar oss og dominerer debattane oftast berre eit momentant utbrot, ein manifestasjon av dei st\u00f8rre r\u00f8rslene og kan berre forklarast, forst\u00e5ast og handterast ved hjelp av dei. Difor, for \u00e5 seie noko truverdig om framtida, s\u00e5 m\u00e5 me f\u00e5 fram samanhengar og fakta p\u00e5 basis av dei overordna temporale niv\u00e5a, alts\u00e5 p\u00e5 basis av ei djupneforst\u00e5ing av kva som er statisk og kva som er generelle utviklingstrendar, medan dei flyktige overflatefenomena b\u00f8r leggast vekk s\u00e5 langt r\u00e5d er. Det er alts\u00e5 ikkje den einskilde hending, teknologi eller aktivitet som er avgjerande for kva strategi og styrkestruktur me har, ynskjer eller har trong for, eller for korleis me brukar eller tenkar \u00e5 bruke milit\u00e6rmakta for \u00e5 fremje politiske m\u00e5l. Det er den langsiktige trongen som kjem av geografi, andre sine interesser i og mot Noreg, og den geopolitisk maktbalansen, som er avgjerande for kva for eit forsvar me treng, og dimed for korleis Forsvaret b\u00f8r samansetjast og utviklast. Dette er ikkje strategi, men strategisk tenking i kontekst. Den spesifikke strategien, det som bind saman dei strategiske m\u00e5la og dei strategiske f\u00f8resetnadane strategien m\u00e5 kvile p\u00e5, er rett og slett ikkje ein tenleg m\u00e5te \u00e5 analysere og identifisere forsvarstrong p\u00e5.<\/p>\n

N\u00e5r alt dette er sakt, s\u00e5 m\u00e5 likevel ikkje gl\u00f8yme at all forsvarsplanlegging for framtida vil kvile p\u00e5 f\u00f8resetnader og ei f\u00f8resetjing er aldri eit fakta. Dimed vil heller ikkje til d\u00f8mes det fagmilit\u00e6re r\u00e5det (FMR) vere optimalisert p\u00e5 basis av fakta, det vil vere ei subjektiv vurdering p\u00e5 basis av meir eller mindre truverdige f\u00f8resetnader. I tillegg vil det eit slikt r\u00e5d sj\u00f8lvsagt ogs\u00e5 vere prega av dei personlege oppfatningane til innehavarane av dei \u00f8vste stillingane i Forsvaret. Oppfatningar som sj\u00f8lvsagt er basert p\u00e5 kunnskap og erfaring, og som kan vere ei god syntese av innspel fr\u00e5 ulike hald. Likefullt vil leiinga sine synspunkt, slik dei kjem fram i det fagmilit\u00e6re r\u00e5det, vere prega av f\u00f8resetnadar og idear som korkje kan provast eller vil syne seg \u00e5 vere denne fulle r\u00f8yndomen. R\u00e5det er difor i vesentleg grad subjektivt og kan jamvel mangle st\u00f8tte i god praksis, forsking og teori. Det fagmilit\u00e6re r\u00e5det er alts\u00e5 ikkje ein fasit, det er Forsvarssjefen og ein liten krins kring han sitt syn, eit syn ein har pr\u00f8vd \u00e5 kvalitetssikre, men likevel eit syn som slett ikkje er ei absolutt sanning, eller utan vidare den beste l\u00f8ysinga. Dette med di ein i slike prosessar alltid m\u00e5 ta val og d\u00e5 ofte val p\u00e5 basis av andre val og ei rekkje f\u00f8resetnader. Det er difor all grunn til \u00e5 utfordre FMR p\u00e5 alle niv\u00e5, uansett om det er snakk om strategi, trugslar, forsvarskonsept, Nato-orienteringa, strukturval eller einskilde baser. Samstundes skal slike utfordringar og fagleg usemje ha truverd og gjennomslagsverdi, s\u00e5 m\u00e5 ein setje alt inn i ein heilskap. Det tek Bru\u00f8ygard ogs\u00e5 til orde for, og i det har han heilt rett.<\/p>\n

Kronikken ble f\u00f8rst publisert i Nordlys<\/a> 18. februar 2020.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Terje Bru\u00f8ygard si tiln\u00e6rming leiar til retrospektiv planlegging. Av: Orlogskaptein Tor Ivar Str\u00f8mmen, phd stipendiat ved Forsvarets h\u00f8gskule\/Sj\u00f8krigsskulen Ein kommentar til Terje Bru\u00f8ygard sin kronikk Debatten om Forsvaret m\u00e5 f\u00f8res i et strategisk rammeverk, publisert 3. februar 2020. Bru\u00f8ygard sin kronikk er god og viktig, og bidreg kl\u00e5rt til ei betre forst\u00e5ing for Noreg si…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2232,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,3],"tags":[],"class_list":["post-2234","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kronikk","category-norsk-totalforsvar-og-sikkerhet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/utsyn2.komhit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2234","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/utsyn2.komhit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/utsyn2.komhit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/utsyn2.komhit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/utsyn2.komhit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2234"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/utsyn2.komhit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2234\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6253,"href":"https:\/\/utsyn2.komhit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2234\/revisions\/6253"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/utsyn2.komhit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2234"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/utsyn2.komhit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2234"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/utsyn2.komhit.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2234"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}